راهنمای جامع پرورش انگور؛ از مراحل رشد تا برداشت محصول
آنچه در این مطلب می خوانید
تیم تحقیق و توسعه شرکت نوبهاران شیمی سپاهان این محتوای آموزشی را تهیه کرده است. در این مطلب، اطلاعات جامع و کاربردی درباره پرورش انگور ارائه می‌دهیم. همچنین، روش‌های افزایش عملکرد و بهبود کیفیت محصول را بررسی می‌کنیم در ادامه ، با مهم ترین نکات برای داشتن یک باغ انگور پر بازده آشنا خواهید شد.
انگور به کدام خانواده گیاهی تعلق دارد و این خانواده چند جنس مختلف دارد؟
انگور از خانواده Vitaceae است. این خانواده دارای ۱۰ جنس مختلف میباشد. از میان آن‌ها، تنها جنس Vitis از نظر تغذیه اهمیت دارد. این جنس دارای دو زیرجنس Muscadinae و Euvitis است. گل‌آذین انگور از نوع خوشه مرکب میباشد. محل تشکیل آن نیز همیشه مقابل یک برگ است.
اهمیت انگورکاری در ایران به جایگاه این محصول در تولید جهانی مربوط می‌شود. ایران یازدهمین تولیدکننده انگور و سومین صادرکننده کشمش در جهان است. کشت انگور در کشورمان حداقل از ۲۰۰۰ سال قبل از میلاد آغاز شده است. مردم ایران از دیرباز با روش‌های کشت و تولید انگور آشنایی داشته‌اند.
امروزه کشت انگور در بیشتر نقاط ایران رواج دارد. این کشت از نواحی سردسیر شمال تا حاشیه کویر و مناطق جنوبی کشور انجام می‌شود. در حال حاضر، حدود ۳۱۰ هزار هکتار از اراضی ایران زیر کشت انگور قرار دارد. استان‌های خراسان، قزوین، آذربایجان شرقی و آذربایجان غربی از مهمترین تولیدکنندگان این محصول هستند.
مهمترین ارقام تازه خوري انگور شامل یاقوتی، خلیلی بیدانه سفید و قرمز، عسگري، سفید فخري، سرخ فخري، صاحبی، شیرازي، تبرزه، لعل سفید و قرمز و … میباشد. انگور از قدیمی ترین گیاهان شناخته شده است که به عنوان یکی از منابع مهم غذایی به شمار رفته و در تأمین سلامتی انسان نقش به سزایی دارد.
مراحل رشد و نمو انگور چطوری است؟
1- خواب زمستان 2- تورم جوانه ها 3- مرحله کرك دار شدن 4- شکفتگی جوانه 5- ظهوراولین برگ 6- مرحله 2-3 برگی 7- مرحله 5-6 برگی 8- طویل شدن گل آذین 9- نمو کامل گل آذین 10- آغاز گلدهی 11- اوایل گلدهی 12- گلدهی کامل 13-اواخر گلدهی
14- تشکیل میوه (آغاز تورم حبه ها) 15- مرحله حبه کوچک 16- آغاز تماس حبه ها با یکدیگر 17- شروع رسیدن حبه ها و تغییر رنگ حبه ها 18- رسیدن کامل 19- برداشت 20- شروع خزان برگ ها 21- خزان کامل
انگور چه نیاز هایی دارد؟
به طور کلی انگور بومی مناطق معتدل گرم است. کاشت انگور بیشتر در عرض جغرافیایی 34-49 درجه و ارتفاع از سطح دریا200-1400 متر انجام گرفته و تا شیب 60 درصد نیز قابل کشت می باشد. ارقام انگور از مناطق سردسیر کشور تا معتدل و نیمه گرمسیر به عمل می آید. حداکثر دماي قابل تحمل براي انگور مطلق40-38 درجه سانتی گراد می باشد و دماي مطلق 15 -درجه سانتیگراد به انگور خسارت میزند. طول دورهي رشد انگور بین 5 تا 6 ماه در سال می باشد.
میانگین دما در طول دوره رشد 24-20 درجه سانتی گراد است درجه ي حرارت هاي بالا یا پایین بر میزان باروري و عملکرد محصول تأثیر سوء دارد. در چنین تنش هاي دمایی، نمو ریشه ي گیاه به تأخیر می افتد و این امر باعث پیري پیش از بلوغ و پژمردگی، کاهش سرعت رشد اندام و کوتاه شدن زمان رسیدگی میوه می شود. تابش آفتاب و میزان مناسب دما، باعث بالا رفتن کیفیت انگور می شود چرا که میزان قند، اسید و مزه گس انگور بستگی مستقیم به تابش آفتاب دارد.
مقدار رطوبت مورد نیاز در طی گرده افشانی 35-50 درصد می باشد. انگور براي بیداري از خواب زمستانه، به 2 تا 3 ماه سرماي زمستانی نیازمند است براي تأمین نیاز سرمایی انگور، دمایی بین 7-0 درجه سانتی گراد لازم می باشد. انگور از سن 4-5 سالگی شروع به باردهی می کند و عمر اقتصادي آن 65-70 سال می باشد وضعیت تلقیح به صورت خود بارور و عامل گرده افشانی آن باد می باشد.
شرایط و محدودیت های خاک برای انگور چیست؟
انگور می تواند دراغلب خاک ها رشدکرده و محصول بدهد و حساسیت مخصوصی نداشته و اغلب محدودیت هاي معمول خاك (شوري و قلیائیت نسبی) را به خوبی تحمل می کند. همچنین در برابر آهک خاك حساس نبوده و حتی در خاك هایی که حاوي 50 %آهک هستند به خوبی رشد می نمایند اما بایستی تا حد امکان از خاك هاي سنگین فاقد زهکشی و خاك هاي همراه با نمک فراوان پرهیز نمود، خاكهاي عمیق با زهکشی خوب براي رشد انگور بسیار مناسب هستند. بهترین اسیدیته یا PH خاك براي کاشت مو 6 -7 می باشد.
EC مناسب خاک برای انگور، کمتر از 2000 میلی موس بر سانتی متر می باشد. انگور به زیادی درصد سدیم قابل تبادل (ESP) حساس می باشد. به طوری که مقدار مطلوب آن در مراجع معتبر بین 2 تا 10 اعلام شده است نهایتا استفاده از مواد آلی نیز در کنار کودهای شیمیایی پر مصرف و کم مصرف می تواند در جذب هر چه بهتر این عناصر موثر باشد به علاوه اینکه خصوصیات فیزیکی خاک و قابلیت نگهداری رطوبت را نیز بهبود می بخشد و فعالیت میکروارگانیسم های خاک نیز بهتر خواهد شد.
میزان نیاز آبی انگور در هر هکتار در طول سال چقدر است؟
میزان مصرف آب در تاکستان به عوامل مختلفی بستگی دارد. از جمله این عوامل می‌توان به دمای هوا، میزان خالص تابش نور و تعرق از سطح برگ اشاره کرد. سرعت باد نیز بر میزان آب مورد نیاز تاکستان تأثیر می‌گذارد. علاوه بر این، عوامل مدیریتی باغ هم اهمیت زیادی دارند. تراکم کاشت موها، سیستم تربیت، سن بوته‌ها، مدیریت خاک، توالی آبیاری و مراحل رشد از جمله این عوامل هستند.
به‌طور کلی، نیاز آبی انگور با توجه به منطقه کشت و رقم آن متفاوت است. میزان آب مورد نیاز برای هر هکتار تاکستان در سال، حدود ۵ تا ۷ هزار مترمکعب برآورد می‌شود. در روش آبیاری قطره‌ای، این مقدار به حدود ۴ تا ۵ هزار مترمکعب در سال می‌رسد.
هر گیاهی، از جمله انگور، توانایی محدودی برای تحمل شوری آب و املاح موجود در آن دارد. به همین دلیل، انجام آزمایش کیفیت آب آبیاری در ابتدای کار ضروری است. در این آزمایش باید مواد و عناصر موجود در آب بررسی شوند. سپس نتایج به‌دست‌آمده با استانداردها و مقادیر توصیه‌شده برای کشت انگور مقایسه شوند.
یون‌هایی که معمولاً برای تعیین کیفیت آب آبیاری اندازه‌گیری می‌شوند، شامل کربنات، بی‌کربنات، کلر، سدیم، منیزیم، بور، پتاسیم، کلسیم و سولفات هستند. بررسی میزان این یون‌ها به ارزیابی کیفیت آب و مناسب بودن آن برای آبیاری تاکستان کمک می‌کند.
حساسیت انگور به یون بور در آب آبیاری
درختان میوه نسبت به یون کلر حساسیت قابل‌توجهی دارند. حداکثر میزان مجاز کلر در عصاره اشباع خاک برای انگور بیدانه و انگور سیاه، به‌ترتیب ۲۵ و ۱۰ میلی‌اکی والان در لیتر ذکر شده است. البته افزایش غلظت کلر در آب آبیاری نیز می‌تواند عملکرد انگور را کاهش دهد. به‌طوری‌که در برخی گزارش‌ها، از غلظت ۷ میلی‌اکی‌والان در لیتر به‌عنوان سطحی یاد شده است که ممکن است باعث افت عملکرد شود.
انگور نسبت به غلظت یون بور نیز حساسیت زیادی دارد. به همین دلیل، کنترل میزان این عنصر در آب آبیاری اهمیت بالایی دارد. در منابع معتبر، حداکثر غلظت مجاز بور در آب آبیاری انگور حدود ۰٫۵ تا ۱ قسمت در میلیون (ppm) ذکر شده است. رعایت این محدوده می‌تواند به کاهش خطر آسیب ناشی از تجمع بور و حفظ سلامت تاکستان کمک کند.
