مدیریت زراعی گندم در شرایط تنش گرما چگونه است؟
آنچه در این مطلب می خوانید
چطوری از مزرعه گندم خود در مقابل تنش گرمایی محافظت کنیم ؟ چه راه کار هایی وجود دارد ؟ تیم تحقیق و توسعه شرکت نوبهاران شیمی سپاهان این محتوای آموزشی را گردآوری کرده است و اطلاعات بسیار مفیدی درباره مدیریت زراعی گندم در شرایط تنش گرما به شما میدهد که در ادامه به آن میپردازیم.
مدیریت زراعی گندم در شرایط تنش گرمایی
خسارت ناشی از درجه حرارت بالا بسته به مرحله رشد گیاه گندم مـی توانـد متفاوت باشد. در طول پاییز، درجه حرارت بالا سبب کاهش تعداد پنجه می شود و در زمستان باعث رشد زودهنگام گندم شده و در نتیجه منجر به صدمه زدن به گیاه در حرارت پایین بعدی می گردد. در ارقامی که زود به مرحله بلوغ می رسند، به طور معمول درجـه حرارت بالا و تنش رطوبتی با هم رخ می دهد.
چه زمانی گندم بیشترین حساسیت را به تنش گرما دارد ؟
گندم در برابر افزایش دما، بهویژه در زمان کشت، جوانهزنی و پنجهزنی بسیار حساس است. افزایش دما در مراحل بعدی رشد (مانند ورود به مرحله زایشی، ساقهدهی، خوشهدهی و گلدهی) نیز به گندم تنش وارد میکند و آسیب میرساند . با رسیدن دما به ۳۲ تا ۳۵ درجه سانتیگراد، گرمای شدید رشد گیاه را متوقف میکند و وزن محصول را کاهش میدهد. در شرایط تنش گرمایی، گرما تعداد و اندازه دانهها را تغییر میدهد و در نتیجه عملکرد نهایی محصول کاهش پیدا میکند.
تعداد دانه ها طی یک دوره زمانی از 30 روز قبل از گلدهی تا اندکی پس از گلدهی و اندازه دانه ها طی مدت زمان پر شدن آنها تعیین می گردد. نزدیک به انتهاي فصل، هنگامی که شرایط گرما در اکثر مناطق حاکم است، بارزترین اثر گرما، کاهش طول زمان پر شدن دانه ها می باشد. دماي بالا همچنین می تواند سرعت پر شدن دانه را افزایش دهد، اما این شرایط تنها هنگامی به وجود می آید که دما اندکی از 20 درجه سانتیگراد بالاتر باشد.
هرچند این مسئله براي جبران مدت زمان کم پر شدن دانه کافی نمی باشد و در نهایت اندازه دانه ها کوچـک خواهد ماند. در دماهاي بیشـتر از 30 درجـه سانتیگراد، گرما می تواند سرعت پر شدن دانه ها را نیز کند نماید که دلیل آن تا انـدازه اي نقصان ساز وکار فتوسنتز برگ ها در محدوده هاي دمایی بالا می باشد که در نهایت به افزایش سرعت روند پیري گیاه می انجامد. پیري زودرس گیاه یک محدودیت مهم در روند پرشدن دانه ها می باشد که به کاهش عملکرد می انجامد. مدل هاي گیاهی، میزان کاهش عملکرد گیاه را بـراي برخی کشت ها به ازاي هر 2 درجه سانتیگراد افزایش دما، تا 50 درصد برآورد می نمایند.
علائم و نشانه های خسارت گرما در مزرعه
- ساقه گیاه ظاهر فشرده و ناسالم می یابد.
- پهنک برگ داراي یک نوار سوختگی قهوه اي یا سیاه رنگ میباشد.
- برگها کوچک تر و اندازه خوشه ها بسیار کوچک می باشد.
- شدت سوختگی، حالت برگها را تعیین میکند؛ برگها در سوختگی شدید آویزان میشوند و فرو میریزند.
- قهوه اي شدن سریع و ناگهانی برگ پرچم
- افزایش دما در مرحله رشد دانهها، باعث چروک شدن و خشک شدن دانهها پیش از بلوغ میشود.
- از بین رفتن گیاه در دماي بسیار بالا
مدیریت مقابله با تنش گرما
- با اقدامات مدیریتی مانند حفظ رطوبت خاك و آبیاري بـه موقـع می توان ایـن خسارت را کاهش داد.
- در مناطقی که احتمال بروز تنش گرما و خشکی آخر فصل وجود دارد، بهتر است از ارقامی استفاده گردد که زودتر به گل می روند.
- کاربرد کودهاي پتاسیمی محلول در مرحله ظهور خوشه ها و شیري شدن دانـه نیـز می تواند منجر به کاهش اثرات تنش گرمایی در کاهش وزن هزار دانه گندم در گرماي آخر فصل رشد گردد.
